THU HỒI CÔNG NỢ QUA THI HÀNH ÁN DÂN SỰ: DOANH NGHIỆP THƯỜNG SAI Ở ĐÂU?
Trong hoạt động kinh doanh, tranh chấp hợp đồng là điều khó tránh khỏi. Nhiều doanh nghiệp xem việc khởi kiện ra Tòa như “cánh cửa cuối cùng” để đòi lại khoản nợ hàng tỷ đồng. Thế nhưng, nghịch lý đau lòng là không ít doanh nghiệp cầm bản án thắng kiện trên tay, nhưng khoản nợ vẫn nằm im trên giấy, còn con nợ thì vẫn ung dung tồn tại. Vậy thực trạng “thắng kiện mà không thắng được tiền” này đến từ đâu? Phải chăng do cơ quan Thi hành án làm việc kém hiệu quả, hay chính doanh nghiệp đã mắc những sai lầm trong quá trình theo đuổi công nợ?
Bài viết này sẽ phân tích các quy định của Luật Thi hành án dân sự hiện hành, chỉ ra 4 sai lầm phổ biến khiến doanh nghiệp "trắng tay" dù đã thắng kiện, đồng thời gợi mở giải pháp thực tế để thu hồi được khoản nợ đáng lẽ thuộc về mình.
Sai lầm 1: Ủy quyền thụ động – “Trăm sự nhờ cơ quan thi hành án”
Đây là sai lầm "cổ điển" nhưng vô cùng phổ biến. Nhiều doanh nghiệp quan niệm rằng khi đã có bản án và nộp đơn yêu cầu thi hành án, mọi trách nhiệm thuộc về Chấp hành viên. Nhưng theo khoản 5 Điều 44 Luật THADS 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014) quy định: “Người được thi hành án có quyền tự mình hoặc ủy quyền cho người khác xác minh điều kiện thi hành án, cung cấp thông tin về tài sản, thu nhập, điều kiện thi hành án của người phải thi hành án cho cơ quan Thi hành án dân sự”.
Hãy để ý chữ “quyền” đây vừa là quyền lợi, vừa là “vũ khí” lợi hại. Nếu doanh nghiệp không chủ động xác minh, không cung cấp thông tin về tài sản của con nợ (ví dụ: con nợ vừa trúng thầu, vừa nhận tiền chuyển nhượng đất, có cổ phần tại công ty khác…), thì Chấp hành viên sẽ chỉ xác minh một cách hành chính theo quy định. Và nếu con nợ “khôn khéo” che giấu, cơ quan Thi hành án rất dễ ra Quyết định về việc chưa có điều kiện thi hành án (Điều 44a Luật THADS) và chuyển sang sổ theo dõi riêng. Khi đó, việc đòi nợ sẽ bị kéo dài vô thời hạn.
→ Hậu quả: Doanh nghiệp mất quyền kiểm soát quá trình thu hồi nợ, để lỡ mất "thời điểm vàng" khi con nợ có dòng tiền hoặc tài sản.
Sai lầm 2: Chậm trễ trong việc yêu cầu áp dụng biện pháp bảo đảm, cưỡng chế
Nhiều doanh nghiệp e ngại “nặng nhẹ” với đối tác, chờ đợi họ “tự nguyện thi hành” trong suốt thời gian 10 ngày theo luật định (khoản 1 Điều 45 Luật THADS). Nhưng chính sự chậm trễ này đã tiếp tay cho con nợ tẩu tán tài sản.
Theo quy định tại Điều 66 và Điều 71 Luật THADS 2008 (sửa đổi, bổ sung 2014), Chấp hành viên có thể áp dụng các biện pháp cưỡng chế như:
- Phong tỏa tài khoản;
- Kê biên, xử lý tài sản (nhà đất, xe ô tô, máy móc...);
- Khấu trừ tiền trong tài khoản; hoặc
- Thu hồi tiền, tài sản từ bên thứ ba đang giữ của con nợ.
Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp có đơn yêu cầu một cách kịp thời. Nếu để đến khi con nợ đã sang tên sổ đỏ cho người thân, rút sạch tiền khỏi ngân hàng thì bản án dù có hiệu lực cũng chỉ là tờ giấy vô dụng.
Ví dụ thực tế:
Một công ty thép, sau khi có bản án buộc đối tác trả 8 tỷ, họ cứ chờ con nợ thiện chí. 1 tháng sau, họ tá hỏa khi biết con nợ đã chuyển nhượng toàn bộ dây chuyền sản xuất cho một công ty mới thành lập và giải thể pháp nhân cũ. Mặc dù Luật Doanh nghiệp 2020 có quy định về chuyển giao nghĩa vụ, nhưng việc xác định tài sản và truy cứu trách nhiệm của pháp nhân mới vô cùng phức tạp.
Sai lầm 3: Không lường trước “chiêu trò” thay đổi pháp nhân của con nợ
Đây là một vấn nạn trong thi hành án thương mại. Bên phải thi hành án lợi dụng các quy định về tổ chức lại doanh nghiệp để trốn tránh nghĩa vụ. Họ có thể chia, tách, sáp nhập, hoặc bán doanh nghiệp cho người khác.
Theo Điều 365 Bộ luật Dân sự 2015, việc chuyển giao nghĩa vụ chỉ có hiệu lực khi được bên có quyền (doanh nghiệp của bạn) đồng ý. Tuy nhiên, trên thực tế, doanh nghiệp thường không được thông báo hoặc phát hiện quá muộn.
Lưu ý quan trọng: Nếu con nợ là công ty TNHH 1 thành viên hoặc công ty cổ phần, mà họ thực hiện thủ tục giải thể hoặc bán cho người khác nhưng không hoàn thành nghĩa vụ tài chính theo bản án, doanh nghiệp cần phải phản ứng ngay với cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thi hành án để yêu cầu xác minh và xử lý trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật. Nếu không, việc thu hồi nợ sẽ rơi vào ngõ cụt.
Sai lầm 4: Quên mất thứ tự ưu tiên thanh toán
Nhiều doanh nghiệp khi nhận được thông báo đã có quyết định thi hành án và tài sản của người phải thi hành án được xử lý thường cho rằng việc thu hồi nợ gần như đã hoàn tất. Tuy nhiên, trên thực tế, quyền lợi của doanh nghiệp còn phụ thuộc trực tiếp vào thứ tự ưu tiên thanh toán tiền thi hành án theo quy định pháp luật.
Theo Điều 47 Luật THADS 2008 (sửa đổi, bổ sung năm 2014), số tiền thu được từ việc xử lý tài sản thi hành án được thanh toán theo thứ tự sau đây:
- Chi phí thi hành án, bao gồm chi phí cưỡng chế, chi phí bảo quản và xử lý tài sản thi hành án.
- Tiền cấp dưỡng; tiền lương, tiền công lao động; trợ cấp thôi việc, trợ cấp mất việc làm và các quyền lợi khác của người lao động theo quy định pháp luật lao động.
- Tiền bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các khoản bù đắp tổn thất tinh thần.
- Án phí và lệ phí Tòa án phải nộp cho Nhà nước.
- Các khoản phải thi hành án khác, bao gồm nợ gốc, lãi và nghĩa vụ tài sản còn lại theo bản án, quyết định của Tòa án.
Thực tiễn cho thấy có nhiều trường hợp người phải thi hành án đồng thời nợ lương người lao động và nợ tiền hàng của doanh nghiệp. Nếu giá trị tài sản xử lý chỉ đủ thanh toán các khoản được ưu tiên ở thứ tự trên, doanh nghiệp dù đã thắng kiện vẫn có thể không nhận được khoản tiền nào.
Vì vậy, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi quá trình thi hành án, nắm thông tin về các nghĩa vụ tài chính khác của người phải thi hành án, đồng thời kịp thời cung cấp thông tin cho Chấp hành viên hoặc cân nhắc phương án thương lượng nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của mình.
Kết luận
Thu hồi nợ qua thi hành án dân sự không dành cho những ai thiếu kiên nhẫn. Sự khác biệt giữa doanh nghiệp thu được tiền và doanh nghiệp cầm “tờ giấy lộn” chính là tốc độ xác minh tài sản và sự am hiểu quy trình tố tụng. Đừng để công sức kiện tụng hàng năm trời đổ sông đổ biển chỉ vì sự chủ quan ở bước cuối cùng.