SỰ NHẦM LẪN CHỦ THỂ TRONG HỢP ĐỒNG THƯƠNG MẠI (P2)

Trong hợp đồng thương mại có hai ý niệm pháp lý thường xuyên được nhắc đến, gắn liền với hợp đồng đó là Chủ thể tham gia hợp đồng và Chủ thể giao kết/ ký kết hợp đồng. Mặc dù đây là hai khái niệm khác nhau về bản chất, tuy nhiên do được sử dụng quá phổ biến nên đôi khi chúng ta có sự nhầm lẫn giữa những khái niệm này, và bài viết này sẽ nêu lên một số trường hợp như vậy. 

Nhầm lẫn Chủ thể ký kết hợp đồng thương mại

     a. Thay đổi người người đại diện và căn cứ xác định tư các người đại diện trong thời gian chờ hoàn tất thủ tục thay đổi người đại diện theo pháp luật

Vấn đề đặt ra, sau khi hợp đồng thương mại đã được ký kết mà Công ty làm thủ tục thay đổi người đại diện theo pháp luật cũ bằng một người mới thì hợp đồng đã ký có giữ nguyên hiệu lực không? Hay phải ký lại hợp đồng mới. Trong khoảng thời gian thay đổi này nếu có những vấn đề liên quan phát sinh hết hợp đồng ví dụ như: sửa đổi, bổ sung hợp đồng thì người đại diện cũ ký hay người mới được nhận quyết định bổ nhiệm ký?

Trên thực tế, để xác định một người đại diện doanh nghiệp xác lập giao dịch có là đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp hay không gặp không ít khó khăn bởi vì một khi đã xay ra tranh chấp thì người ta có thể từ chối (hoặc thừa nhận) là người đại diện hợp pháp của Công ty để được hưởng những yếu tố pháp lý có lợi cho mình. Vì vậy, để làm rõ được tư cách tham gia ký kết hợp đồng thì cần phải căn cứ vào Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh/ doanh nghiệp. Để làm được điều này cần phải có sự hỗ trợ từ phía cơ quan đăng ký kinh doanh xác minh lại toàn bộ những lần thông báo thay đổi người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp.

Vì vật khi ký kết hợp đồng mà người đại diện cũ có đầy đủ tư cách pháp lý thì hợp đồng đã ký vẫn có hiệu lực và ràng buộc các bên tham gia, mà không cần phải ký lại hợp đồng mới nếu các bên không có thỏa thuận khác.

Như đã đề cập trước đó, để người đại diện theo pháp luật có đầy đủ tư cách pháp lý thì thông tin của cá nhân này phải được cập nhật đầy đủ trên Giấy chứng nhận doanh nghiệp theo quy định tại khoản 3 Điều 28 Luật Doanh nghiệp 2020 sửa đổi, bổ sung 2025. Trong quá trình chờ hoàn tất thủ tục thì người đại diện cũ (đã nhận quyết định miễn nhiệm) vẫn là người đại diện hợp pháp của Công ty; do đó việc sửa đổi, bổ sung hợp đồng vẫn do người đại diện cũ thực hiện.

b. Người không có quyền đại diện ký kết hợp đồng thương mại và trách nhiệm của người ký không có thẩm quyền.

Trường hợp người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp không tham gia vào việc xác lập giao dịch mà một người khác tham gia vào xác lập giao dịch nhưng không có bất kỳ sự ủy quyền nào, như vậy hợp đồng có ràng buộc pháp nhân không? Và khi phát sinh tranh chấp liệu rằng người ký kết không có thẩm quyền kia có buộc phải liên đới chịu trách nhiệm không?

 Giao dịch do người không có quyền đại diện xác lập cho doanh nghiệp vẫn có thể ràng buộc pháp nhân trong trường hợp như người đại diện hợp pháp của doanh nghiệp biết về sự tồn tại của giao dịch nhưng không phản đối, hoặc có những ứng xử cho thấy họ chấp nhận giao dịch. Đồng thời, doanh nghiệp được đại diện cũng không thể phủ nhận trong trường hợp cho thấy người người có thẩm quyền của mình đã có những ứng xử như vậy.

Với quy định pháp luật hiện hành, mặc dù người ký kết hợp đồng không có thẩm quyền tuy nhiên đã được sự thừa nhận của phía doanh nghiệp thì họ sẽ không buộc liên đới chịu trách nhiệm. Vì cá nhân họ không phải một bên tham gia giao dịch, không có các quyền và nghĩa vụ phát sinh theo hợp đồng đó. Việc họ ký, mặc dù không có sự ủy quyền nhưng mà là nhân danh pháp nhân thực hiện và điều này đã được “chấp thuận”. 

Chỉ duy nhất một trường hợp mà người không có thẩm quyền xác lập giao dịch phải liên đới bồi thường thiệt hại là khi người này cùng người đã giao dịch cố ý thực hiện hợp đồng dân sự và gây thiệt hại cho người được đại diện được quy định tại khoản 4 Điều 142 Bộ luật Dân sự 2015.

c. Ủy quyền cho cá nhân hay tổ chức nên quy định rõ

Khác với Bộ luật dân sự 2005 chỉ quy định đại diện chỉ là một người (cá nhân) mà không thể là một tổ chức (pháp nhân), Bộ luật Dân sự 2015 đã mở rộng phạm vi của chủ thể có thể là người đại diện bao gồm cả pháp nhân lẫn cá nhân được quy định tại khoản 1 Điều 134. Thực tiễn cho thấy không ít các giao dịch ủy quyền để tham gia ký kết hợp đồng thương mại không thực sự nêu rõ là ủy quyền cho cá nhân hay pháp nhân từ đó dẫn đến một số một số hiểu lầm về chủ thể trực tiếp ký kết hợp đồng.

Ví dụ: Trong trường hợp Công ty mẹ ủy quyền để Công ty con ký kết hợp đồng mua bán hàng hóa, tuy nhiên trên văn bản ủy quyền lại thể hiện là ủy quyền cho Giám đốc (kiêm người đại diện theo pháp luật) của công ty con. Như vậy đã có sự khác nhau giữa ý chí của người được đại diện với văn bản pháp lý do chính mình lập là ủy quyền cho cá nhân thay vì pháp nhân. 

Kết luận:

Trên đây chỉ là ba trong số rất nhiều trường hợp nhầm lẫn về chủ thể ký kết hợp đông. Vì vậy, khi đối tác tham gia ký kết hợp đồng, nếu không xác định rõ chính xác tư cách đại diện theo quỷ quyền hoặc đại diện theo pháp luật có phù hợp quy định pháp luật hay điều lệ của pháp nhân hay không thì có thể sẽ gặp rủi ro pháp lý nếu phát sinh tranh chấp.