GIỰT CÔ HỒN: KHI PHONG TỤC “BIẾN TƯỚNG” TRỞ THÀNH TỘI GÂY RỐI TRẬT TỰ

Tháng 7 âm lịch – dân gian quen gọi là “tháng cô hồn” từ lâu đã gắn với nhiều phong tục tín ngưỡng, trong đó có nghi thức phát lễ vật để “cúng cô hồn”. Người xưa quan niệm việc rải gạo, muối, bánh kẹo, tiền lẻ sẽ giúp xoa dịu vong hồn vất vưởng. Theo thời gian, tập tục này biến thành hoạt động giựt cô hồn (hay giật cô hồn) người dân chen lấn, giành giật lộc cúng với niềm tin ai “giựt” được sẽ gặp may mắn.

Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, “giựt cô hồn” không còn mang tính vui vẻ, tượng trưng như trước. Thay vào đó, cảnh tượng hỗn loạn, xô đẩy, gây mất an ninh trật tự xuất hiện ngày càng nhiều. Thậm chí, có vụ việc dẫn đến xô xát, thương tích, làm dấy lên câu hỏi: Liệu phong tục này đã biến tướng thành hành vi vi phạm pháp luật?

Ý nghĩa ban đầu của phong tục “cúng – giựt cô hồn”

Theo tín ngưỡng dân gian, việc cúng cô hồn xuất phát từ quan niệm nhân văn: tưởng nhớ, chia sẻ với những linh hồn không nơi nương tựa. Người phát lễ tin rằng đó là cách “bố thí âm đức”, còn người nhận lộc thì chỉ như một nghi thức tượng trưng.

Tuy nhiên, yếu tố “giựt” chỉ là phần phụ vui nhộn, mang tính tượng trưng cho sự may mắn. Khi bước sang thời hiện đại, sự biến tướng đã khiến tập tục này rời xa giá trị gốc. Từ “lộc” chuyển thành “chiến lợi phẩm”, nhiều người coi việc giựt càng nhiều càng “hên”, dẫn đến tình trạng chen lấn, xô đẩy, thậm chí tranh chấp, gây rối.

Khi phong tục trở thành hành vi gây rối trật tự

Những năm gần đây, nhiều sự việc được ghi nhận đã cho thấy sự biến tướng đáng lo ngại của tục “giựt cô hồn”.

• Năm 2023, tại khu vực vòng xoay Phùng Hưng (quận 5, TP.HCM), cảnh tượng hỗn loạn diễn ra khi hàng trăm người lao vào giật tiền, đồ cúng; thậm chí có người mang cả vợt để hứng lộc. Nhiều người bị té ngã, giao thông tắc nghẽn, buộc lực lượng chức năng phải can thiệp.
• Đến tháng 9/2025, tại phường Chợ Lớn (TP.HCM), hàng trăm thanh niên lại tụ tập giành giật lễ vật, gây náo loạn cả khu phố. Công an đã phải có mặt để giải tán đám đông, vãn hồi trật tự.
• Chưa dừng lại ở đó, cùng thời điểm này, báo chí còn phản ánh vụ việc một nhóm người ngang nhiên xông vào nhà dân, bê nguyên mâm cúng cùng bàn inox rồi nhanh chóng bỏ chạy. Hành vi này đã vượt xa ranh giới “giựt lộc” dân gian, trở thành biểu hiện công khai của việc chiếm đoạt tài sản.

Những tình huống trên cho thấy “giựt cô hồn” ngày nay không còn giữ được ý nghĩa phong tục vốn có, mà đã biến thành vấn đề xã hội, tiềm ẩn nguy cơ gây rối trật tự công cộng và ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh, an toàn đô thị.

Khung pháp lý xử lý hành vi “giựt cô hồn”

Theo pháp luật hiện hành năm 2025, hành vi giành giật, gây mất trật tự trong dịp cúng cô hồn có thể bị xử lý theo nhiều chế tài:

1. Xử phạt hành chính

Căn cứ Điều 7 Nghị định 144/2021/NĐ-CP (về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh, trật tự):

• Người có hành vi tụ tập, gây mất trật tự công cộng, cản trở giao thông, la hét, xô đẩy có thể bị phạt từ 500.000 – 3.000.000 đồng.
• Nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng hơn (như làm tắc đường, xô xát dẫn đến thương tích), mức phạt có thể lên tới 5.000.000 – 8.000.000 đồng kèm theo biện pháp buộc khắc phục hậu quả.

2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong trường hợp nghiêm trọng, hành vi giựt cô hồn có thể cấu thành Tội gây rối trật tự công cộng theo Điều 318 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017):

• Người nào gây rối làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, an toàn xã hội, có tổ chức hoặc sử dụng vũ khí, hung khí, thì có thể bị phạt tiền từ 5.000.000 – 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm.
• Nếu gây hậu quả nghiêm trọng (như thương tích, thiệt hại tài sản lớn), hình phạt có thể lên đến 7 năm tù.

Ví dụ: 

Một nhóm thanh niên lợi dụng lễ cúng cô hồn để tụ tập, giành giật, đánh nhau gây thương tích cho người khác, hoàn toàn có thể bị khởi tố hình sự.

3. Trách nhiệm bồi thường dân sự

Ngoài xử lý hành chính hoặc hình sự, người gây thương tích hoặc làm hư hỏng tài sản trong lúc giành giật cô hồn còn phải bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự 2015.

Góc nhìn xã hội: Giữ gìn phong tục – loại bỏ biến tướng

“Giựt cô hồn” trong quá khứ chỉ là nét văn hóa vui nhộn, gắn kết cộng đồng. Nhưng trong bối cảnh đô thị hóa, tập tục này ngày càng khó duy trì theo cách an toàn. Việc hàng chục, hàng trăm người chen lấn giành giật không chỉ mất đi ý nghĩa tâm linh mà còn biến thành một nguy cơ gây rối loạn xã hội.

Để hạn chế hệ lụy, nhiều địa phương, doanh nghiệp đã chuyển hướng:

• Phát lộc cô hồn theo hình thức phát tận tay thay vì ném tung.
• Biến hoạt động thành chương trình từ thiện như tặng gạo, nhu yếu phẩm cho người nghèo.
• Khuyến khích người dân duy trì cúng cô hồn tại gia đình, hạn chế tụ tập nơi công cộng.

Những cách làm này vừa giữ được tinh thần nhân văn của tục lệ, vừa tránh được cảnh hỗn loạn, giữ gìn truyền thống tốt đẹp của dân tộc.

Kết luận

“Giựt cô hồn” – một phong tục dân gian giàu ý nghĩa đang ngày càng biến tướng, trở thành nguyên nhân gây rối trật tự công cộng. Dưới góc độ pháp lý, hành vi chen lấn, xô xát, gây mất an ninh trật tự không thể coi là “tập tục văn hóa” mà phải được xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, giữ gìn nét đẹp văn hóa cần đi đôi với loại bỏ biến tướng. Nếu không, những cảnh tượng hỗn loạn dịp tháng 7 âm lịch sẽ còn lặp lại, để lại hình ảnh không đẹp trong mắt cộng đồng và thậm chí là... vòng lao lý cho những người coi “giựt lộc” như một trò vui.