DOANH NGHIỆP BỊ XỬ PHẠT DO TRÁI LUẬT: TỔNG MỨC PHẠT CÓ THỂ LÊN ĐẾN 400 TRIỆU VÀ TRUY CỨU HÌNH SỰ?

Sa thải nhân viên (Người lao động) là một quyết định nhạy cảm, đòi hỏi doanh nghiệp phải tuân thủ nghiêm ngặt quy định pháp luật về lao động. Tuy nhiên, không ít doanh nghiệp vì thiếu hiểu biết hoặc cố ý vi phạm đã phải đối mặt với các mức phạt nặng, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Theo Bộ luật Lao động 2019 và các văn bản hướng dẫn năm 2025, sa thải trái pháp luật có thể khiến doanh nghiệp chịu phạt hành chính lên đến 400 triệu đồng, kèm theo nguy cơ bị truy cứu hình sự. Bài viết này sẽ phân tích chi tiết quy định pháp luật hiện hành, các rủi ro thực tế, và cách doanh nghiệp bảo vệ mình trước vòng lao lý.

Lầm tưởng nguy hiểm: Sa thải là quyền của doanh nghiệp?

Nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty nhỏ hoặc mới khởi nghiệp, cho rằng việc sa thải nhân viên là quyền tự do của mình. Họ thường áp dụng các lý do chung chung như “không phù hợp văn hóa công ty”,  “hiệu suất thấp” hay “không đạt KPI” mà không tuân thủ trình tự pháp lý. Đây là một sai lầm nghiêm trọng.

Theo Điều 125 Bộ luật Lao động 2019, sa thải chỉ được áp dụng trong các trường hợp cụ thể, bao gồm:

• Trộm cắp, tham ô, đánh bạc, gây thương tích, dùng ma túy tại nơi làm việc.
• Tiết lộ bí mật kinh doanh/công nghệ, gây hoặc đe dọa thiệt hại nghiêm trọng, quấy rối tình dục.
• Tái phạm khi chưa xóa kỷ luật.
• Tự ý bỏ việc không có lý do chính đáng (05 ngày cộng dồn trong 30 ngày hoặc 20 ngày cộng dồn trong 365 ngày).

Quan trọng hơn, doanh nghiệp phải tuân thủ trình tự, thủ tục xử lý kỷ luật theo Điều 122, khoản 3 Điều 123 Bộ luật Lao động 2019 và Điều 70 Nghị định 145/2020/NĐ-CP bao gồm tổ chức họp xử lý kỷ luật lao động, thông báo trước cho người lao động, đảm bảo có sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động và việc xử lý kỷ luật phải được ghi thành biên bản. Nếu bỏ qua các bước này, sa thải sẽ bị coi là trái pháp luật.

Tổng mức phạt hành chính có thể lên đến hàng trăm triệu đồng

Theo Điều 19, Điều 28 và Điều 35 Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, tùy thuộc vào từng hành vi vi phạm doanh nghiệp sa thải trái pháp luật có thể bị phạt nặng:

• Mức phạt tiền:
  • Đối với cá nhân: Từ 5 - 40 triệu đồng.
  • Đối với tổ chức: Từ 10 - 80 triệu đồng.
• Ngoài ra, doanh nghiệp còn phải áp dụng các hình phạt bổ sung:
  • Buộc doanh nghiệp nhận lại người lao động, bồi thường ít nhất 2 tháng tiền lương và các khoản phụ cấp (khoản 1 Điều 41 Bộ luật Lao động 2019).
  • Trả chi phí hợp lý cho người lao động khởi kiện (nếu có).

Do đó, tổng mức chế tài mà doanh nghiệp phải gánh có thể đội lên tới hàng trăm triệu đồng, chưa kể thiệt hại uy tín và chi phí pháp lý đi kèm.

Ví dụ:

Mới đây, tại Công ty TNHH Garsoni (Việt Nam), ông Ngô Vinh Tân – Phó Tổng Giám đốc bị sa thải với cáo buộc tham ô và mở công ty cùng ngành, dù chưa có kết luận điều tra. Tòa án nhận định doanh nghiệp không chứng minh được vi phạm và làm sai quy trình kỷ luật, tuyên hủy quyết định sa thải và buộc bồi thường gần 470 triệu đồng. Đây là minh chứng rõ ràng rằng sa thải trái luật có thể khiến doanh nghiệp chịu thiệt hại tài chính nặng nề, thậm chí đối mặt nguy cơ xử phạt hành chính hàng trăm triệu.

Nguy cơ truy cứu trách nhiệm hình sự từ việc sa thải trái pháp luật

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, sa thải trái pháp luật không chỉ dừng lại ở phạt hành chính. Theo Điều 162 Bộ luật Hình sự 2015, hành vi “buộc người lao động thôi việc trái pháp luật” có thể dẫn đến truy cứu trách nhiệm hình sự nếu:

• Vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân khác (ví dụ như có hành vi trả thù, phân biệt đối xử sa thải phụ nữ mang thai).
• Gây hậu quả nghiêm trọng (ví dụ như người lao động bị tổn hại sức khỏe tâm lý, mất khả năng lao động) hay khiến người bị sa thải tự sát.

Mức phạt hình sự:

• Phạt tiền từ 10 - 200 triệu đồng.
• Phạt tù từ 3 tháng đến 3 năm (tùy mức độ vi phạm).

Dù đến nay chưa ghi nhận trường hợp nào bị xử lý hình sự đối với hành vi sa thải lao động trái pháp luật, nhưng Bộ luật Hình sự đã quy định rõ tội danh này cùng chế tài nghiêm khắc. Đây là lời cảnh tỉnh rằng người sử dụng lao động nếu vi phạm không chỉ phải bồi thường thiệt hại mà còn có thể đối mặt với nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Hệ quả vượt xa con số phạt tiền

Sa thải trái pháp luật không chỉ là vấn đề tài chính. Hậu quả có thể ảnh hưởng lâu dài đến doanh nghiệp:

• Mất uy tín thương hiệu: Các vụ việc sa thải trái luật thường bị truyền thông và mạng xã hội chỉ trích mạnh mẽ, khiến doanh nghiệp mất lòng tin từ khách hàng và đối tác.
• Khó khăn trong tuyển dụng: Không ai muốn làm việc cho một công ty có tiền sử đối xử bất công với nhân viên.
• Chi phí pháp lý tăng cao: Ngoài tiền phạt, doanh nghiệp còn phải chi trả cho luật sư, bồi thường, và các chi phí kiện tụng kéo dài.

Doanh nghiệp nên làm gì để tránh rủi ro?

Để không rơi vào vòng lao lý, doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản lý nhân sự chặt chẽ và tuân thủ pháp luật:

1. Xây dựng nội quy lao động rõ ràng

Nội quy lao động phải được đăng ký tại cơ quan quản lý lao động địa phương theo Điều 119 Bộ luật Lao động 2019. Nội quy cần nêu rõ các hành vi dẫn đến sa thải và trình tự xử lý kỷ luật.

2. Tuân thủ trình tự sa thải

• Tổ chức họp xử lý kỷ luật với sự tham gia của tổ chức đại diện người lao động.
• Thông báo trước cho người lao động ít nhất 5 ngày làm việc.
• Lưu giữ biên bản họp và các tài liệu liên quan để làm bằng chứng.

3. Tham vấn luật sư trước khi sa thải

Trước khi đưa ra quyết định sa thải, doanh nghiệp nên tham khảo ý kiến luật sư có chuyên môn trong lĩnh vực lao động để đảm bảo tuân thủ đúng quy định.

4. Theo dõi cập nhật pháp luật

Doanh nghiệp cần cập nhật thông tin từ các nguồn chính thống như Cổng thông tin Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội hoặc các hội thảo pháp lý.

Kết luận

Sa thải trái pháp luật không chỉ là một sai lầm quản trị, mà còn là rủi ro pháp lý nghiêm trọng với mức phạt có thể lên đến hàng trăm triệu đồng và nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong bối cảnh pháp luật lao động ngày càng chặt chẽ trong năm 2025, doanh nghiệp cần chủ động nắm rõ quy định, xây dựng quy trình nhân sự minh bạch, và tham vấn pháp lý kịp thời. Một bước đi sai có thể khiến doanh nghiệp trả giá bằng cả uy tín và tài chính. Hãy hành động ngay hôm nay để bảo vệ doanh nghiệp trước những rủi ro không đáng có!