CÔNG NHẬN TÀI SẢN SỐ: BƯỚC NGOẶT TRONG LUẬT CÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ SỐ
Ngày 14 tháng 6 năm 2025, Quốc hội Việt Nam thông qua Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2026. Đây được xem là bước ngoặt pháp lý lịch sử, lần đầu tiên “tài sản số” được công nhận hợp pháp và được xác định rõ quyền sở hữu, chuyển nhượng, bảo hộ.
Nếu như trước đây, tài sản số như NFT, token, vật phẩm ảo trong game, dữ liệu số có giá trị chỉ được xem là “sản phẩm công nghệ”, thì nay theo Luật mới chúng được thừa nhận là tài sản thực sự, có thể được giao dịch, định giá và bảo vệ bằng pháp luật.
Sự kiện này không chỉ mở ra chương mới cho nền kinh tế số Việt Nam, mà còn tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền lợi người dân, doanh nghiệp, nhà đầu tư trong môi trường số hóa.
1. Tài sản số là gì theo Luật Công nghiệp công nghệ số 2025?
Điều 46 của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 định nghĩa:
“Tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.”
Nói một cách dễ hiểu, tài sản số là mọi giá trị được số hóa và có thể sở hữu hoặc chuyển giao bao gồm hình ảnh, tệp dữ liệu, vật phẩm ảo, NFT, mã thông báo (token), hoặc thậm chí là danh tiếng kỹ thuật số trong môi trường Internet.
Ví dụ:
Trước năm 2025, Anh A bỏ ra 500 triệu đồng mua một bộ sưu tập NFT độc quyền. Tuy nhiên, nếu có tranh chấp hoặc bị đánh cắp, Anh A gặp khó khăn lớn vì pháp luật hiện hành chưa có định nghĩa rõ ràng và chưa công nhận NFT là một loại tài sản. Tòa án không thể áp dụng các quy định về "Tài sản" theo Bộ luật Dân sự 2015 để bảo vệ quyền lợi cho Anh.
Vì theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, "Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản". Tài sản số, do tính chất phi vật chất và chưa được luật định rõ ràng, thường bị coi là "vật ngoài vòng điều chỉnh" của luật dân sự về quyền sở hữu.
→ Do đó, khi Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 có hiệu lực sẽ có ý nghĩa pháp lý quan trọng: Các cá nhân và doanh nghiệp có thể chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản số tương tự như với đất đai, xe cộ hay nhà ở trong thế giới thực.
2. Phân loại tài sản số – nền tảng để quản lý và bảo hộ
Theo Điều 47 của Luật Công nghiệp công nghệ số 2025, tài sản số được chia thành ba nhóm chính:
1. Tài sản ảo:
- Là các giá trị số tồn tại trên nền tảng điện tử, dùng để trao đổi, giao dịch hoặc đầu tư.
- Ví dụ: vật phẩm ảo trong game online, đồng tiền ảo trong hệ thống nội bộ doanh nghiệp.
2. Tài sản mã hóa:
- Là tài sản số được tạo lập và xác thực bằng công nghệ mã hóa (blockchain, mã băm, chữ ký điện tử…).
- Ví dụ: token, NFT, quyền truy cập được xác thực bằng blockchain.
3. Tài sản số khác:
- Là nhóm “mở”, bao gồm các loại tài sản số mới có thể xuất hiện trong tương lai như dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI data), tài sản ảo trong Metaverse hoặc tệp dữ liệu huấn luyện AI có giá trị kinh tế.
Ví dụ:
Công ty công nghệ tại TP. Hồ Chí Minh phát triển một trò chơi trực tuyến nơi người chơi có thể mua – bán “đất ảo” bằng token. Khi Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực, quyền sở hữu “đất ảo” đó được xem là quyền sở hữu tài sản số, và người chơi được pháp luật bảo vệ khi có tranh chấp hoặc hành vi chiếm đoạt trái phép.
3. Quyền sở hữu và bảo hộ tài sản số theo quy định mới
Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 cho phép:
- Cá nhân, tổ chức có quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản số, bao gồm quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt.
- Tài sản số có thể được chuyển nhượng, thừa kế, thế chấp hoặc dùng làm tài sản bảo đảm, nếu đáp ứng điều kiện pháp luật.
- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm bảo vệ quyền sở hữu tài sản số, xử lý hành vi xâm phạm hoặc gian lận kỹ thuật số.
Trước đây, khi bị đánh cắp NFT hoặc tài khoản game chứa vật phẩm có giá trị, người dùng rất khó yêu cầu bồi thường vì “tài sản” đó không được pháp luật công nhận. Giờ đây, chủ sở hữu có quyền khiếu nại, khởi kiện hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền bảo vệ quyền lợi của mình giống như với tài sản vật chất.
4. Quản lý, giao dịch và phòng chống rủi ro trong môi trường số
Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 cũng đặt ra hành lang pháp lý rõ ràng cho các hoạt động:
- Tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao tài sản số;
- Xác thực quyền sở hữu qua công nghệ số (blockchain, chứng thực điện tử);
- Phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố, gian lận kỹ thuật số;
- Điều kiện kinh doanh dịch vụ tài sản số (ví dụ: sàn giao dịch, ví điện tử, nền tảng blockchain).
Ví dụ:
Một sàn giao dịch token hoặc NFT muốn hoạt động hợp pháp tại Việt Nam sẽ phải đăng ký, đáp ứng các điều kiện về an toàn hệ thống, xác minh người dùng (KYC), báo cáo giao dịch đáng ngờ theo Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 và Luật Phòng chống rửa tiền.
Như vậy, nhà nước vừa mở cửa cho đổi mới sáng tạo, vừa đặt ra cơ chế bảo vệ người tiêu dùng và kiểm soát rủi ro.
5. Tác động và cơ hội từ “cuộc cách mạng pháp lý” này
Việc công nhận tài sản số mang lại ba tác động lớn:
1. Đối với nền kinh tế:
- Tạo động lực cho các lĩnh vực như blockchain, fintech, Metaverse, thương mại điện tử, trí tuệ nhân tạo.
- Thu hút đầu tư công nghệ cao, nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị kinh tế số toàn cầu.
2. Đối với doanh nghiệp:
- Có cơ sở pháp lý để đăng ký, sở hữu, giao dịch, bảo vệ sản phẩm số, tài sản trí tuệ số.
- Hạn chế rủi ro pháp lý, tạo môi trường minh bạch, khuyến khích đổi mới sáng tạo.
3. Đối với cá nhân:
- Người sáng tạo nội dung số, lập trình viên, nhà đầu tư token, người chơi game có thể được bảo vệ quyền sở hữu hợp pháp đối với tài sản mình tạo ra hoặc mua được.
Kết luận
Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 là bước tiến vượt bậc trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Lần đầu tiên, Việt Nam có khung pháp lý chính thức công nhận tài sản số – đặt nền móng cho nền kinh tế số minh bạch, hiện đại và sáng tạo.
Trong kỷ nguyên mà “dữ liệu là vàng”, việc sở hữu và bảo vệ tài sản số không chỉ là quyền lợi mà còn là trách nhiệm pháp lý của mỗi cá nhân và doanh nghiệp. Khi tài sản số được bảo vệ, người dân và doanh nghiệp sẽ tự tin hơn trong việc sáng tạo, giao dịch và đầu tư vào thế giới công nghệ.