CƠN ÁC MỘNG HÀNG GIẢ: KHI PHÁP LUẬT VÀO CUỘC BẢO VỆ NGƯỜI TIÊU DÙNG

Bạn đã bao giờ lướt TikTok, Shopee hay Facebook và bắt gặp những buổi livestream “cháy đơn” mỹ phẩm, thời trang hay thực phẩm chức năng với mức giá rẻ đến khó tin cùng những lời “review có cánh” từ KOL, KOC nổi tiếng? Đằng sau ánh đèn rực rỡ và những cú chốt đơn nghìn lượt ấy, là một cơn ác mộng hàng giả đang len lỏi trong từng cú click “mua ngay”, âm thầm đánh cắp sức khỏe, tài chính và niềm tin của hàng triệu người tiêu dùng Việt Nam.

Hàng giả – khi niềm tin bị đánh cắp giữa thời đại “review ảo”

Chỉ cần gõ vài từ khóa như “nước hoa Pháp chính hãng giá rẻ” hay “kem dưỡng xách tay sale 70%”, người tiêu dùng dễ dàng bị choáng ngợp bởi hàng trăm gian hàng trên Shopee, TikTok Shop, Facebook. Thế nhưng, đằng sau những video “review cháy đơn”, hàng loạt sản phẩm đã bị bóc trần là hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng.

Theo Bộ Công Thương, chỉ trong nửa đầu năm 2025, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện hơn 5.000 vụ vi phạm liên quan đến buôn bán hàng giả, trong đó hơn 60% diễn ra trên nền tảng trực tuyến. Cơn ác mộng này không chỉ khiến người tiêu dùng thiệt hại tiền bạc, sức khỏe mà còn làm xói mòn niềm tin vào thương mại điện tử Việt Nam.

Pháp luật nói gì về hành vi kinh doanh hàng giả?

Trong hệ thống pháp luật Việt Nam, sản xuất, buôn bán hàng giả là một trong những hành vi bị xử lý nghiêm khắc nhất, vì không chỉ xâm phạm trật tự quản lý kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và niềm tin của người tiêu dùng.

Theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, “hàng giả” được hiểu là hàng hóa không có giá trị sử dụng, công dụng đúng như công bố, hoặc giả mạo nhãn hiệu, nguồn gốc, xuất xứ. Mức xử phạt hành chính có thể lên đến 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức, cùng biện pháp tịch thu tang vật, đình chỉ hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, khi hành vi đủ yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Chương XVIII Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025), bao gồm:

• Điều 192: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả;
• Điều 193: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm;
• Điều 194: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh;
• Điều 195: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, vật nuôi.

Theo các quy định này, mức phạt tù cao nhất có thể lên đến 15 năm, cùng với hình phạt bổ sung như phạt tiền, tịch thu tài sản, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc hành nghề.

Song song đó, còn có các văn bản pháp luật liên quan như:

• Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023,
• Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 (sửa đổi, bổ sung 2022),
• Nghị định 24/2025/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 98/2020/NĐ-CP)

Các văn bản luật nêu trên đều nhấn mạnh trách nhiệm của cá nhân, tổ chức trong việc cung cấp thông tin trung thực về hàng hóa, dịch vụ. Đặc biệt, theo Điều 43 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, mọi tổ chức, cá nhân review, quảng cáo sai sự thật hoặc cung cấp thông tin gây hiểu lầm về sản phẩm đều có thể bị buộc gỡ bỏ nội dung, xin lỗi công khai, thậm chí bồi thường thiệt hại nếu người tiêu dùng chứng minh được hậu quả.

Nói cách khác, trong thời đại số, một bài đăng quảng cáo, một đường link tiếp thị hay một buổi livestream đều có thể trở thành chứng cứ buộc tội, nếu hành vi đó tiếp tay cho hàng giả. 

Khi “review ảo” gây hại thật: Pháp luật đã bắt đầu ra tay

Trong những tháng cuối năm 2025, cuộc chiến chống hàng giả bước sang giai đoạn quyết liệt hơn bao giờ hết. Cơ quan chức năng không chỉ triệt phá hàng loạt cơ sở sản xuất, phân phối hàng kém chất lượng mà còn mạnh tay với những người nổi tiếng lợi dụng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội để kinh doanh hàng giả, đánh tráo lòng tin người tiêu dùng.

Điển hình là vụ Ngân 98 – hot girl nổi tiếng với hàng triệu lượt theo dõi, bị khởi tố ngày 13/10/2025 về tội sản xuất và buôn bán hàng giả là thực phẩm chức năng. Kết quả giám định cho thấy các sản phẩm do cô phân phối có chứa hoạt chất bị cấm, có nguy cơ gây hại nghiêm trọng cho sức khỏe người dùng. Chưa dừng lại ở đó, ngày 5/11/2025, ông Nguyễn Quốc Vũ (chồng Đoàn Di Băng) cũng bị bắt để điều tra hành vi sản xuất và buôn bán kem chống nắng giả. Cơ quan chức năng xác định, những sản phẩm được quảng cáo là “chống nắng SPF50, an toàn tuyệt đối” thực tế chỉ đạt 51,64% chỉ số công bố, thậm chí có mẫu chứa tạp chất gây kích ứng da.

Hai vụ việc liên tiếp như hồi chuông cảnh tỉnh cho thị trường làm đẹp trực tuyến – nơi mà một buổi livestream có thể mang về hàng chục nghìn đơn hàng, nhưng cũng có thể trở thành “hiện trường” của hành vi phạm pháp.

Trước đó, nhiều trường hợp sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok Shop bị yêu cầu gỡ bỏ hàng nghìn gian hàng vi phạm, do không kiểm soát được nguồn gốc hàng hóa. Theo điểm đ khoản 11 Điều 36 Nghị định 85/2021/NĐ-CP (sửa đổi, bổ sung Nghị định 52/2013/NĐ-CP), các sàn thương mại điện tử phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để hàng giả, hàng cấm xuất hiện trên nền tảng của mình.

Điều đó cho thấy, pháp luật không còn đứng ngoài cuộc chiến chống hàng giả mà đang mở rộng phạm vi chế tài đến từng mắt xích trong chuỗi tiêu thụ, từ người bán, người quảng cáo đến nền tảng cung cấp dịch vụ.

Kết luận

Chống hàng giả không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà là nhiệm vụ của cả cộng đồng. Người tiêu dùng cần mua hàng có nguồn gốc rõ ràng, ưu tiên sản phẩm được bảo hộ theo Luật Sở hữu trí tuệ. Trong kỷ nguyên số, hàng giả không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn xói mòn niềm tin. Một cú click “mua ngay” có thể đúng hoặc sai, nhưng pháp luật luôn bảo vệ người tiêu dùng khi họ lên tiếng. “Cơn ác mộng hàng giả” chưa thể chấm dứt ngay, nhưng ý thức pháp lý và lựa chọn đúng đắn của mỗi người chính là yếu tố quan trọng nhất để ngăn chặn.