CẠM BẪY HỢP ĐỒNG DÂN SỰ: ĐỪNG ĐỂ CÂU CHỮ ĐÁNH LỪA BẠN!
Tưởng đã rõ, nhưng lại “dính đòn” – Vì sao hợp đồng dân sự dễ khiến bạn chủ quan?
“Hợp đồng có gì đâu, miễn hai bên đồng ý là được!”
Đó là suy nghĩ rất phổ biến. Nhưng thực tế, chính những bản hợp đồng “tự thỏa thuận” lại là nơi tiềm ẩn vô số rủi ro pháp lý. Hợp đồng không chỉ là thỏa thuận thiện chí – mà là bằng chứng pháp lý ràng buộc trách nhiệm. Và ranh giới giữa “hợp tác vui vẻ” và “dắt nhau ra toà” đôi khi chỉ là một dòng chữ. Bài viết sẽ chỉ ra những rủi ro pháp lý có thể gặp phải nếu không hiểu rõ hợp đồng, đồng thời giúp bạn chủ động phòng tránh dựa trên quy định pháp luật hiện hành.
Những “cạm bẫy” câu chữ thường gặp trong hợp đồng dân sự và phân tích pháp lý
Cạm bẫy 1: Không đọc kỹ câu chữ – mất quyền dù “tưởng là đúng”
Rất nhiều vụ kiện kéo dài tại tòa là vì đôi bên hiểu khác nhau về cùng một điều khoản.
Ví dụ:
“Bên A thanh toán trong vòng 7 ngày kể từ khi nhận hàng.”
Nhưng bên A hiểu là “nhận hàng và kiểm tra xong”.
Bên B lại cho rằng “nhận hàng là ký nhận biên bản giao hàng”.
Vậy ai đúng trong trường hợp này?
Theo Điều 404 Bộ luật Dân sự 2015 về giải thích hợp đồng, khi hợp đồng có điều khoản không rõ ràng, việc giải thích phải dựa trên ý chí chung của các bên, mục đích giao kết, tập quán nơi giao kết, hoặc theo cách hiểu có lợi cho bên yếu thế. Tuy nhiên, việc phải đi giải thích sẽ tốn kém thời gian và chi phí.
Do đó, nếu điều khoản không rõ ràng và không đủ căn cứ chứng minh ý chí thật sự, người thiệt thường là bên yếu thế.
Bên cạnh đó, theo Nghị định 45/2023/NĐ-CP, từ năm 2024, mọi giao dịch điện tử đều phải có khả năng xác minh, kiểm chứng tính toàn vẹn và xác thực của hợp đồng. Điều này có nghĩa: nếu bạn ký online, nội dung mập mờ sẽ rất khó sửa chữa hoặc phản biện.
Cạm bẫy 2: Tin vào “mẫu hợp đồng có sẵn” mà không kiểm tra điều khoản bất lợi
Bạn từng ký hợp đồng thuê văn phòng hay hợp tác kinh doanh với mẫu soạn sẵn? Rất có thể trong đó đã có những điều khoản bất lợi như:
- Điều khoản miễn trừ trách nhiệm cho bên kia (ví dụ: “mọi thiệt hại phát sinh, bên A tự chịu”)
- Điều khoản phạt vi phạm cao bất thường (30% – 50% giá trị hợp đồng)
- Điều khoản “cam kết không khiếu nại” nếu có tranh chấp
Theo Điều 405 Bộ luật Dân sự 2015, khi hợp đồng được soạn sẵn bởi một bên, thì bên còn lại có quyền đề xuất sửa đổi các điều khoản bất hợp lý. Nhưng thực tế, rất ít người dám đề nghị sửa.
Do đó, hãy xem các phụ lục, phụ kiện hợp đồng đi kèm. Đôi khi điều khoản chính lại bị “lật ngược” trong phụ lục mà bạn không để ý.
Cạm bẫy 3: Không quy định rõ hậu quả khi vi phạm kiện cũng khó thắng
Một lỗi phổ biến là không ghi rõ chế tài nếu có bên vi phạm.
Ví dụ:
“Các bên cam kết thực hiện nghiêm túc các nghĩa vụ đã thỏa thuận.”
Nhưng nếu một bên không làm thì sao?
Theo Điều 418 Bộ luật Dân sự 2015, các bên có thể thỏa thuận về mức phạt vi phạm và bồi thường thiệt hại. Nếu không có điều khoản này trong hợp đồng, bạn chỉ có thể đòi bồi thường nếu chứng minh được thiệt hại thực tế tuy nhiên việc chứng minh là rất khó khăn và tốn nhiều thời gian, chi phí.
Vì vậy, hãy đưa vào hợp đồng những nội dung cụ thể như mức phạt rõ ràng, thời hạn xử lý vi phạm và quyền chấm dứt hợp đồng nếu cần – càng rõ ràng, càng dễ bảo vệ mình.
Cạm bẫy 4: Không rõ hiệu lực hợp đồng điện tử dễ bị phủ nhận giá trị
Với sự phát triển của thương mại điện tử, rất nhiều hợp đồng hiện nay được ký qua:
- Chữ ký điện tử (USB token, OTP, app ký số,...)
- Ứng dụng ký hợp đồng online như FPT.eContract, ViettelSign,...
Theo Luật Giao dịch điện tử 2023, hợp đồng điện tử có giá trị pháp lý như hợp đồng giấy nếu đảm bảo các điều kiện:
- Được ký bởi chữ ký điện tử hợp lệ (Điều 23);
- Có khả năng chứng minh nguồn gốc, nội dung, thời điểm ký;
- Được lưu trữ đầy đủ, truy xuất được khi cần.
Sai lầm phổ biến: Ký qua email cá nhân, tin nhắn Zalo rồi cho rằng “đã ký”. Nhưng nếu không có xác thực rõ ràng, hợp đồng đó có thể không được Tòa án công nhận giá trị pháp lý.
Cạm bẫy 5: Không quy định điều khoản giải quyết tranh chấp – dễ bị đưa ra toà trái mong muốn
Bạn muốn giải quyết tranh chấp bằng thương lượng hoặc trọng tài nếu bạn không ghi rõ trong hợp đồng là sẽ giải quyết tranh chấp bằng trọng tài hoặc thương lượng, thì mặc định khi xảy ra mâu thuẫn, vụ việc sẽ được đưa ra Tòa án. Theo Điều 5 Luật Trọng tài Thương mại 2010, chỉ khi hai bên có thỏa thuận trọng tài và thỏa thuận này có giá trị pháp lý thì Tòa án mới không can thiệp.
Thậm chí trong trường hợp giao dịch với các cá nhân, pháp nhân nước ngoài, nếu hợp đồng ghi “giải quyết tại tòa án nước ngoài” hay “trọng tài nước ngoài”, bạn sẽ tốn thời gian – tiền bạc – rủi ro ngôn ngữ và pháp lý rất cao.
Do đó, hãy thêm điều khoản lựa chọn cơ quan giải quyết tranh chấp như trọng tài hoặc tòa án cụ thể để tránh rủi ro khi có mâu thuẫn xảy ra.
Làm gì để bảo vệ mình trước “mê cung” câu chữ?
- Luôn đọc kỹ toàn bộ hợp đồng và phụ lục đi kèm và hỏi lại nếu chưa rõ: Mỗi điều khoản là một cam kết. Đừng ngại hỏi, đừng vội ký.
- Không dùng mẫu hợp đồng có sẵn nếu không kiểm tra kỹ: Hãy điều chỉnh nội dung cho phù hợp thực tế và lợi ích của bạn.
- Sử dụng chữ ký điện tử hợp pháp nếu thực hiện giao dịch hợp đồng bằng hình thức online: Để có thể đảm bảo giá trị pháp lý của hợp đồng.
- Thống nhất văn bản rõ ràng – hạn chế thỏa thuận miệng: Miệng nói dễ thay đổi, giấy trắng mực đen mới bảo vệ được bạn trước pháp luật.
- Tham khảo ý kiến luật sư đặc biệt khi hợp đồng giá trị cao: Đây không phải chi phí, mà là khoản đầu tư để phòng ngừa tranh chấp.
- Quy định đầy đủ các tình huống trong các trường hợp như chậm thanh toán, hàng lỗi, vi phạm, chấm dứt, phạt hợp đồng…: Dự phòng rủi ro là bản lĩnh của người làm kinh doanh thông minh.
Kết luận: Trong thời đại số, chữ ký càng nhanh rủi ro càng cao nếu không hiểu luật
Hợp đồng dân sự là công cụ pháp lý quan trọng, chứ không phải thủ tục hình thức. Một dòng sai lệch, một điều khoản mập mờ có thể khiến bạn mất tiền, mất quyền, thậm chí mất trắng doanh nghiệp.
Hãy để pháp luật bảo vệ bạn – từ con chữ đầu tiên trong hợp đồng!